الشيخ محمد هادي اليوسفي الغروي ( مترجم : حسينعلى عربى )
20
موسوعة التاريخ الإسلامي ( تاريخ تحقيقى اسلام ) ( فارسي )
رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله براى قتل كعب بن أشرف فرستاد ، مىگويد كه آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله به همراه آنها حركت كرد و به بقيع آمد و در شب چهاردهم ربيع الاوّل كه اول بيست و پنجمين ماه هجرت بود ، « 1 » آنها را بدرقه كرد و اين در حالى است كه امكان ندارد نبى اكرم صلّى اللّه عليه و آله ، محمد بن مسلمه را بعد از خروجش براى « ذى أمر » به مدت دو روز همراهى كرده باشد . « 2 » ( 1 ) مىبينيم كه وى در تاريخ غزوه بنى سليم در بحران در ناحيه فرع مىگويد : چند شبى كه از ماه جمادى الاولى گذشت . . . سپس از زهرى نقل مىكند كه غيبت آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله به مدت ده شب بود « 3 » و اين به متن ابن اسحاق نزديكتر است ؛ زيرا مىگويد : مقدارى از ماه ربيع الآخر و مقدارى از ماه جمادى الاولى را در آنجا اقامت كرد و سپس به مدينه بازگشت . « 4 » ( 2 ) بنابراين اگر خروج آن حضرت براى غزوهء ذى أمر - چنان كه واقدى مىگويد - در دوازدهم ربيع الاول باشد ، اين با مشايعت آن حضرت از اصحاب سريّهء قتل كعب بن اشرف كه چهاردهم ربيع الاول رخ داده است ، منافات دارد ، با وجودى كه در تاريخ كشته شدن كعب اتفاق نظر وجود دارد ؛ بنابراين اگر تاريخ قتل كعب بن اشرف را مشخص كرديم و احتمال داديم كه تاريخ غزوهء ذى أمر كه واقدى آن را در ربيع نقل كرده است ، ربيع الآخر باشد نه ربيع الاوّل و بدانيم كه غيبت آن حضرت صلّى اللّه عليه و آله يازده روز بوده است كه بعد از دوازدهم ربيع الآخر اتفاق افتاده است ، در اين صورت رجوع آن حضرت از غزوه ذى أمر مقارن و مصادف با خروج وى براى غزوهء بحران در ناحيهء فرع مىباشد كه اين هم بعيد به نظر مىرسد . ( 3 ) بنابراين آنچه كه قوىتر به ذهن مىرسد ، اين است كه در اينجا روايت ابن اسحاق را ترجيح بدهيم و بگوييم كه غزوهء ذى أمر در ماه صفر رخ داده است ، به خصوص كه وى غزوه يا سريهء ديگرى را در اين ماه ذكر نكرده است و با عنايت به اين كه روايت وى معارض ندارد . امّا تفصيل و توضيح مطلب را از واقدى نقل مىكنيم ؛ زيرا روايت ابن اسحاق بىتفصيل است . ( 4 ) واقدى از جمعى روايت مىكند كه گفتند : به رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله خبر رسيد كه مردى از بنى محارب كه دعثور بن حارث ناميده مىشود ، جمعى از بنى محارب و بنى ثعلبه را در ذى أمر به دور خود جمع كرده است و آنها مىخواهند كه به قلمرو رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله تجاوز كنند .
--> ( 1 ) . مغازى واقدى ، ج 1 ، ص 189 . ( 2 ) . مقدمهء تحقيق ، ص 32 . ( 3 ) . مغازى واقدى ، ج 1 ، ص 197 . ( 4 ) . سيرهء ابن هشام ، ج 3 ، ص 50 .